Żłobek
Żłobek jest zakładem opiekuńczo-wychowawczym dla dzieci w wieku od 6 tygodni do około 3 lat, których rodzice lub opiekunowie pracują poza domem. Żłobek zapewnia dzieciom żywienie, zabiegi pielęgnacyjno-zdrowotne, opiekę wychowawczą oraz zajęcia dodatkowe.
W Polsce są żłobki publiczne i prywatne. Żłobki publiczne są bezpłatne, liczba miejsc jest jednak ograniczona. Rodzice lub opiekunowie dziecka mogą wybrać dowolny żłobek. Bardzo często warunkiem przyjęcia może być posiadanie zameldowania na terenie danej gminy lub powiatu. Ponadto oboje rodzice/opiekunowie muszą być zatrudnieni.
Do żłobków prywatnych przyjmuje się wszystkie dzieci, ale są one płatne. W zależności od regionu, ceny kształtują się w przedziale od kilkuset do ponad tysiąca złotych miesięcznie.
Przedszkole
Przedszkole jest to instytucja opiekuńczo-wychowawcza dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, dyrektor przedszkola może przyjąć dziecko, które ukończyło 2,5 roku.
W Polsce przedszkole nie jest obowiązkowe. Obowiązkowe jest roczne przygotowanie przedszkolne, tzw. "zerówka" (ostatni rok przedszkola, przygotowujący do nauki w szkole podstawowej) dla dzieci 6-letnich. "Zerówki" organizowane są w przedszkolach, ale również szkoły mają prawo do utworzenia takiego oddziału.
Obowiązek „zerówki” rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 6 lat, co wynika z zapisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365)
Zadaniem przedszkoli jest zapewnienie dzieciom właściwych warunków rozwoju fizycznego, umysłowego, emocjonalnego i społecznego, wyrównywanie ewentualnych braków i opóźnień w tym zakresie, przygotowanie dziecka do nauki w szkole oraz pomoc pracującym rodzicom w zapewnieniu dzieciom opieki wychowawczej.
Przedszkola, podobnie jak żłobki, mogą być publiczne i prywatne. Przedszkola nie są bezpłatne, a wysokość opłat w przedszkolach publicznych ustalana jest przez gminę, na terenie której przedszkole się znajduje. Opłaty wnoszone przez rodziców dziecka uczęszczającego do przedszkola, przeznaczane są przede wszystkim na pokrycie kosztów wyżywienia i zajęć dodatkowych. Mogą kształtować się w przedziale 150-350 PLN miesięcznie. W przedszkolach prywatnych opłaty są znacznie wyższe, mogą dochodzić nawet do 1000-1300 PLN miesięcznie.
Do przedszkola i oddziału przedszkolnego, zorganizowanego w szkole podstawowej, w pierwszej kolejności przyjmowane są dzieci w wieku 6 lat odbywające roczne przygotowanie przedszkolne (tzw. „zerówka”). W następnej kolejności przyjmowane są dzieci matek lub ojców samotnie je wychowujących, matek lub ojców, wobec których orzeczono znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności bądź całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji, a także dzieci umieszczone w rodzinach zastępczych. Prawo do korzystania z wychowania przedszkolnego mają także dzieci w w wieku 5 lat.
Jeżeli droga dziecka sześcioletniego z domu do najbliższego publicznego przedszkola lub oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej przekracza 3 km, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka lub zwrot kosztów przejazdu dziecka i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice.
